Fudbalski klub „Bačka“ u Hrvatsko– slovenačkoj ligi sezone 1939/1940.

Daleke 1900. godine, delegacija sportista iz Subotice podeljena u dva tima, odigrala je fudbalsku utakmicu na Topčideru i tako demonstrirala ovu, za Beograđane novu igru.

Proći će od tada devetnaest godina i subotički klubovi će se naći u zajedničoj državi i zajedničkom fudbalskom savezu sa beogradskim, zagrebačkim i ostalim timovima iz novog kraljevstva.

U Zagrebu, u kavani „Medulić“, održana je 15.04.1919. godine osnivačka skupština na kojoj su opunomoćeni delegati sedam zagrebačkih i jednog kluba iz Siska, odlučili da se umesto užeg hrvatskog, osnuje savez za područje cele Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Tako je osnovan Jugoslovenski nogometni savez sa središtem u Zagrebu.

Po šemi ing.Boška Simonovića,  formirane  su  lokalne lige u okviru oblasti oko glavnih gradova u kojima su organizovani fudbalski podsavezi.

Prvo državno prvenstvo je odigrano 1922/1923. godine. Pored timova iz Beograda, Zagreba, Ljubljane, Sarajeva i Splita (Jugoslavija, Građanski, Ilirija, SAŠK i Hajduk),u njemu učestvuje i „Bačka“, prvak subotičkog podsaveza.

Pobednici podsaveza igrali  su završnicu po duplom kup sistemu a kasnije su se primenjivali kombinovani sistem i  ligaško takmičenje.

Bačkisti u Sarajevu

Do podele unutar Jugoslovenskog nogometnog saveza (JNS) desile su se brojne promene sistema takmičenja  i potresi unutar fudbalske organizacije. Premeštanje JNS iz Zagreba u Beograd 1930. godine, uzburkalo je fudbalske strasti koje se nisu smirile do početka rata 1941. godine i prestanka postojanja zemaljskog saveza.

Od prvog  državnog prvenstva, sve do tridesetih godina, povećavanje broja klubova otežavalo je put do plasmana među najbolje. Prvake podsaveza od ligaškog dela prvenstva, sada su delili  kvalifikacioni susreti a s druge strane i oštra konkurencija koju je u subotičkom fudbalskom podsavezu  „Bačka“ imala u  rivalima ŽAK-u i SAND-u, udaljile su klub sa „Somborske kapije“ od završnice prvenstva u kojoj učestvuje fudbalska „elita“.

U takvom položaju u „Bačkoj“ dočekuju 1939. godinu, kada su se priključili inicijativi za osnivanje druge lige, kroz koju bi stigli do atraktivnijih protivnika . Njihova želja, kao i ostalih većih klubova, jeste više prvenstvenih utakmica sa jačim jugoslovenskim timovima, koje bi donele veće interesovanje publike i veću finansijsku dobit.

U predlogu osnivanja II lige iznose se ideje za stvaranje ovog ranga takmičenja te konstrukcija lige i način popunjavanja.

Paralelno sa ovom inicijativom, 28.04.1939. godine, „Bačkoj“ stiže pristupnica za upis u „Hrvatsku športsku slogu“. Svim hrvatskim sportskim klubovima u zemlji uputio ju je predsednik Zagrebačkog Nogometnog Podsaveza g. Dr Kraljević.

Već 14.05.1939. godine, hrvatski nogometni klubovi sakupljeni u „Hrvatsku športsku slogu“, donose REZOLUCIJU koja u sedam  tačaka iznosi zaključke konferencije i skupštine. Upravni odbor HŠS je jedini punopravni predstavnik svih hrvatskih nogometnih klubova, zaštitnik njihovih interesa i organizator nogometnih takmičenja.

U sedmoj tački, apostrofira se odluka skupštine da hrvatski klubovi više neće učestvovati u skupštini zemaljskog saveza u Beogradu „…pošto odlučujući faktori zemaljskog saveza nisu još došli do osvedočenja o potrebi prihvata zahtjeva hrvatskih klubova“.

„Poznati stav onih, koji zemaljskim nogometnim savezom upravljaju i ne pokazuju nikakvog razumijevanja za prijeke potrebe i prava hrvatskih klubova, kao i događaji, koji su se odigrali na zadnjoj skupštini zemaljskog saveza, te zaključci, koji su stvoreni bez hrvatskih klubova, sve to jasno pokazuje, da bi hrvatski klubovi bez korijenite izmjene organizacije zemaljskog saveza i nadalje bili izrabljivani“.

Ubrzo posle toga (16. juna 1939. godine) iz Zagreba stiže dopis da je „Bačka“ uvrštena u Hrvatsku ligu.

„Vrlo poštovana gospodo !

Čast nam je izvijestiti Vas, da su prema sugestijama i odobrenju danim na godišnjoj skupštini H.Š.S. od 14. svibnja o.g. na plenumu upravnog odbora, održanog sinoć, jednoglasno imenovani sledeći klubovi u HRVATSKU LIGU : 1/ BAČKA Subotica, 2/ CONCORDIA Zagreb, 3/ GRADJANSKI Zagreb, 4/ HAJDUK Split, 5/ HAŠK Zagreb, 6/ SAŠK Sarajevo, 7/ SLAVIJA Osijek, 8/ SLAVIJA Varaždin, 9/ SPLIT Split  „

Nakon sednice  Upravnog odbora subotičkog kluba 20. juna 1939. godine, „Bačka“ otpisuje „Hrvatskoj športskoj slozi“.

„Upravni odbor „Bačke“ radošću prima na znanje „jednoglasno imenovanje“ za HRVATSKU LIGU, te smatra ovaj čin, kao krunisanje 20 godišnjeg napornog rada ove uprave, koja se nije dala ometati nikakvim prijetnjama. Budite uvjereni, da iza kluba stoji jednoglasno sva publika, koja čeka početak tih utakmica, a sveukupno članstvo je isto tako složno, kao i igrači. O nekakvom razilaženju u upravi, što su vam možebiti, neki šaputali – ni riječi !“

Izdvajanje klubova u Hrvatsku ligu, koja je pristupanjem tima iz Ljubljane dobila ime „Hrvatsko – slovenska“, nije moglo ostati bez emotivnih reakcija ostatka sportske javnosti.

Bačka i Ilirija u Ljubljani 1925. godine

Jedno od pisama upućeno na adresu JAD (Jugoslovensko atletičko društvo) Bačka, potpisano od „Akcionog odbora Srba sportista koji traže da se u svim sportskim granama osnuju srpski savezi“, nosi naslov „Ne na Goleš planinu“.

Autori pisma tvrde da se iznose neistine u cirkularnom dopisu koji je upućen iz Hrvatske svim fudbalskim klubovima u državi, u kojem se poziva na otkazivanje poslušnosti Jugoslovenskom nogometnom savezu. Između ostalog u pismu je rečeno:

„…Mi Srbi smo poznati kao jedan krajnje tolerantan narod, koji mnogo može da otrpi. I u sportu smo trpeli i trpimo nestašluke naše braće Hrvata, a perfidiju naše braće Slovenaca. Ono prvo lakše, nego ovo drugo. Mi mnogo što šta možemo da razumemo ali ne možemo da razumemo da oni zabranjuju odigravanje utakmica igračima u državnoj reprezentaciji, da se služe nelegalnim sredstvima, da sportsku hegemoniju koju traže u sportu žele da  rešavaju rešavajući nesportske probleme. Oni traže Krajinu, Hercegovinu, Boku Kotorsku. Za njih je Novi Sad „mešovito područje“ a Skopski savez „makedonski savez“.- Oni traže da nemaju u sportu  nikakvu zajednicu sa Srbima, a ovamo se obraćaju na srpske klubove da ih zavedu na Goleš planinu i iskoriste u borbi za osvajanje vlasti u Savezu. – Oni traže da se sedište Saveza vrati u Zagreb /vidi Jutarnji list od 8 avgusta/. – i sve to traže jer da su oni oštećeni i proganjani…

…A šta je još žalosnije nalaze se i usred Beograda ljudi, na žalost Srbi, koji igraju ulogu Vuka Brankovića. Jedan Kustudić u beogradskoj „Pravdi“ zastupa njihovu tezu i svim silama se zalaže za takav njihov program:“

Iz redova domaćih ljubitelja sporta, u klupskoj arhivi je sačuvano anonimno pismo potpisano sa „Zabrinuti bunjevac“, koje je stiglo na više adresa u gradu

„Bunjevci športaši !

Danas je svakom poznato kako su se športske prilike razvile a pogotovo u Subotici. U športu ljudi operišu sa nacionalizmom i politikom. Ako je već tako neka bude, ili tako triba da bude. Pitanje je da li Jugoslovenska Bačka ima pravo da se udara u grudi o svom sadašnjem velikom Hrvatstvu ! Nema! Zašto ? Zato što se uvik služila politikom raznih režima. Zar se ne sićate kako je cila Bačka, uprava i igrači prošle godine išla na partijsku večeru JRZ na Palić. Ali se prilike prominile pa se prominili i Jugosloveni iz Bačke, i sada bolji Mačekovci od Mačeka. Tako i triba, mi Bunjevci uvik se podelimo na dva tabora Srbe i Hrvate, i uvik naša dica sede na vlasti, a jedini razlog jeste, za služenje svim partijama samo je pitanje tko više dade. Tko daje položaje i subvencije i dok davanje traje, mi ćemo svakoga virno služiti. Kažite dali nije tako, i ako sramota za jedan narod ali šta možemo kada su nam takova gospoda !…

…Bunjevci športaši ! Nemojte se zanositi lažnim obećanjima i dernjavi nedorasle dečurlije. Ne dajte se povlačiti javno i tajno iz partije po partiju i nedozvolite da trojka imaju u džepu karte svih partija jer se uvek deru mi smo bunjevci i ništa više, a čim ne dobiju traženi zalogaj odmah mi smo Hrvati. Neka bude svaki ko hoće Hrvat ali ipak u prvom redu da bude pošten čovik. Dolje sumnjivci i prevrtljivci i tajni nacionalisti !“

Iako je „Bačka“ u tom momentu istupila iz Subotičkog fudbalskog podsaveza i priključila se osječkom, veze sa ostalim subotičkim i jugoslovenskim klubovima su ostale dobre i srdačne. Ugovaraju se prijateljske i utakmice za Dunavski kup.

Sve su češći i kontakti sa vojnim vlastima koje povremeno zauzimaju igrališta radi vojnih vežbi i pozivaju igrače u rezervne jedinice, u vreme kada je sve jasnije da je novi svetski rat pred vratima. U klubu su uvideli da nije oportuno zamerati se vojsci pri takvom stanju stvari, već se vrlo taktično obraćaju komandi, kada je potrebno zatražiti neki ustupak.

Jedan od primera je pismo Komandantu 41. pešadijskog puka, pukovniku Ljubomiru Petroviću u kome se traži trodnevno odsustvo za fudbalera Gezu Bačliju koji služi u njegovom puku, u Osijeku.

Razlog je važno gostovanje u Zagrebu ekipi HAŠK-a, 7.aprila 1940. godine.

U drugom delu pisma pukovniku Petroviću se kaže:

Gospodine Pukovniče naš klub je jedini čisti slavenski klub u Subotici, a to svoje slavenstvo je iskazao još davno prije rata, kada su iz naših redova rekrutirali najveći i najsnažniji nacionalni borci za slavensku misao. To nas sada rukovodi da Vas zamolimo Gosp. Pukovniče za učinak, čime bi nam silno pomogli neiskazano zadužili …“

Pravdajući se subotičkoj javnosti, „Bačkistima“ ide na ruku sledeća okolnost: Prvak subotičkog podsaveza ŽAK, te sezone nije uspeo da se plasira u ligašku završnicu prvenstva pošto je u četvrtfinalu kvalifikacija eliminisan od novosadske Vojvodine (1:1 i 2:3 nakon produžetaka). Nakon reorganizacije, subotički ŽAK je ipak dobio mesto u ligi.

Subotički „Športski list“ broj 175 od 5. rujna 1939. godine, u uvodnom članku „Subotički nogometni potsavez i reorganizacija“, između ostalog piše : „Ako je ikome koristila borba za reorganizaciju onda je koristila Subotici, jer je Subotica samo preko te borbe, koju je nosila na svojim leđima isključivo Bačka u cijelom Subotičkom nogometnom podsavezu, dobila dva ligaša, a inače ih ne bi imala ni jednoga.“

Događaji koji su sledili, vodili su donekle ka smirivanju strasti. Osnivanje Banovine Hrvatske 26. avgusta 1939. godine, bilo je na neki način prvi korak ka federalizaciji Kraljevine Jugoslavije, koja je malo pre toga započeta na sportskom polju. Do kraja prvenstva su dva saveza našla zajednički jezik i sa po tri prvoplasirana iz dve lige organizovala ligu za prvaka Jugoslavije.

Sačuvana arhivska građa i štampa iz tog vremena svedoče o isprepletenosti politike i fudbala, koliko god se formalno insistiralo na čistoti sportskog duha. Fudbalskim klubovima je od početka bila značajna naklonost političkih stranaka i pojedinaca koji su svojim uticajem i novcem podupirali sportska društva. S druge strane, u očima tadašnjih političkih činilaca, klubovi i njihovi navijači nemaju ništa manji značaj. Iako fudbal u to vreme gotovo da nije donosio materijalnu dobit , on je već tada „najvažnija sporedna stvar na svetu“. Sudeći po emocijama koje su pratile ovaj sport, fudbal je još tih dana bio više od igre.

I učešće „Bačke“ u HSL 1939/40. neminovno izlazi iz sportskog konteksta i podgreva već postojeće podele u tadašnjem društvu. Iako se Subotica nije našla u okvirima novoosnovane hrvatske Banovine, ovo subotičko sportsko društvo je sebe  definisalo kao predstavnika bačkih Hrvata. Time je, kao i sarajevski SAŠK, obezbedilo sebi ulaznicu u Hrvatsko- slovenačku ligu.

„Bačka“ se u HSL našla među jakim timovima i sezonu 1939/40. je završila  na pretposlednjem mestu, koje je ipak značilo opstanak. Ligu je napustila poslednjeplasirana Ljubljana. Sledeće prvenstvo za sezonu 1940/41. prekinuo je rat i okupacija.

 

Lansky

 

(Objavljeno i u časopisu Ex pannonia br. 17, 2013. godine, u izdanju Istorijskog arhiva Subotice)



KOMENTARI

  1. S&S kaže:

    Izgleda da je Bačka sad u pravim rukama.To se vidi i po rezultatima. Šteta da se predsednik ne javlja po pitanju rezultata.

  2. ffilozoff kaže:

    Dobar tekst! Namece se pitanje cija je Backa danas??? Da li prvi put u istoriji Backa nije SUBOTICKA??? Prica se da su vodja u zatvoru,a drugi pobego…???

  3. S&S kaže:

    Krimosi preuzeli Bačku. Bačkisti ćute, samo dokle će izdržati.

  4. (ba)laban kaže:

    Ni jedan od rukovodilaca današnje Bačke nije bez kriminalnog dosijea. Neki su u zatvoru od posle izbora na funkciju, neki su bili onomad, neki su sa nanogicama za praćenje…

    Ni kriminalistički inspektor iz sastava uprave nije uspeo da ih spasi, a i u njegovo poštenje sumnjam, čim se javno odlučio uortačiti sa ovakvom bagrom. Uostalom ni za njega se ne čudim, jer u današnjoj policiji radi sam ološ (čast retkim izuzecima).

    To je slika i prilika Srbije Aleksandra Vučića. Sve sam go kriminalac.

    Kao što je neko pametan rekao: „Došlo je vreme kad pametan zaćuti, a fukara progovori“. Nažalost ima nas mnogo neukih i glupih, kad već trideset godina ne možemo da se izborimo sa fukarama.

  5. Subačanin kaže:

    Dogovor je bio da u Hrvatskoj ligi učestvuje Bačka, koja nije u Banovini Hrvatskoj, a zauzvrat, u tadašnjoj srpskoj ligi iz Banovine Hrvatske učestovao je jedan klub – SK Bata iz Borova.
    Ravnoteža intersa i želja.

OSTAVITE KOMENTAR